Ngày 04/03/2024, tại Hội trường Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) phối hợp tổ chức thành công hội thảo khoa học với chủ đề “Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến phát triển kinh tế số Việt Nam: Cơ hội và thách thức”. Sự kiện nằm trong khuôn khổ đề tài khoa học cấp quốc gia mã số KX.04.22/21-25, quy tụ các chuyên gia đầu ngành cùng nhau phân tích và định hướng chính sách phát triển kinh tế số Việt Nam trong thập kỷ tới.

Bối Cảnh Ra Đời Hội Thảo Về Kinh Tế Số Việt Nam

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những làn sóng thay đổi chưa từng có trên phạm vi toàn cầu. Các quốc gia đang chạy đua để tận dụng sức mạnh của công nghệ số và kinh tế số nhằm xây dựng lợi thế cạnh tranh mới. Trong bức tranh đó, kinh tế số Việt Nam nổi lên như một điểm sáng của khu vực Đông Nam Á.

Theo báo cáo của Google, tốc độ phát triển kinh tế số Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á trong hai năm liên tiếp 2022 và 2023, đạt mức tăng trưởng cao gấp 3,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP Việt Nam năm 2023 đạt 16,5%, với tốc độ phát triển khoảng 20%/năm – một con số ấn tượng khẳng định tiềm năng to lớn của lĩnh vực này.

Đây chính là lý do Viện Nghiên cứu Kinh doanh UEH (IBR) chủ trì tổ chức hội thảo, nhằm tạo diễn đàn khoa học chuyên sâu để phân tích toàn diện các yếu tố tác động đến sự phát triển của kinh tế số Việt Nam, từ đó đề xuất định hướng chính sách phù hợp cho giai đoạn 2024–2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

Toàn cảnh Hội thảo

Những Gương Mặt Lãnh Đạo Tiêu Biểu Tại Hội Thảo

Hội thảo quy tụ đội ngũ lãnh đạo, chuyên gia hàng đầu từ hai cơ sở đào tạo kinh tế uy tín hàng đầu Việt Nam. Về phía UEH, có sự tham dự của GS.TS. Nguyễn Đông Phong – Chủ tịch Hội đồng UEH; GS.TS. Võ Xuân Vinh – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh UEH; và PGS.TS. Trần Đăng Khoa – Giám đốc Chương trình đào tạo Quản trị.

Về phía Đại học Đà Nẵng, hội thảo có sự hiện diện của PGS.TS. Nguyễn Ngọc Vũ – Giám đốc Đại học Đà Nẵng; PGS.TS. Võ Thị Thúy Anh – Chủ tịch Hội đồng Đại học Kinh tế Đà Nẵng; PGS.TS. Lê Văn Huy – Hiệu trưởng; và GS.TS. Trương Bá Thanh – Chủ tịch Hội Kinh tế Đà Nẵng. Sự góp mặt của các nhà khoa học, nhà quản lý từ hai đầu đất nước tạo nên một diễn đàn học thuật có chiều sâu và tính đại diện cao.

Ban Chủ tọa Hội thảo

Đại biểu tham dự Hội thảo

Phát biểu chào mừng Hội thảo, PGS.TS. Lê Văn Huy – Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Đại học Đà Nẵng phát biểu: “Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ và chưa có tiền lệ trên phạm vi toàn cầu. Các quốc gia, trong đó có Việt Nam, đang cố gắng tận dụng sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số và công nghệ số nhằm tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới, tìm kiếm các động lực phát triển nhanh hơn và bền vững hơn. Đặc biệt, đối với Việt Nam, thúc đẩy kinh tế số có thể được xem là một trong những chiến lược quan trọng tái cấu trúc nền kinh tế, gia nhập chuỗi giá trị cao toàn cầu nhằm bứt phá bẫy thu nhập trung bình trong thập kỷ tới. Các chiến lược và chính sách chuyển đổi số, phát triển công nghệ hay thúc đẩy các khu vực kinh tế gắn với công nghệ số của Chính phủ vừa qua đã có những thành công nhất định. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP Việt Nam năm 2023 đạt 16,5% với tốc độ phát triển khoảng 20%/năm. Báo cáo của Google đánh giá tốc độ phát triển kinh tế số Việt Nam nhanh nhất Đông Nam Á trong 2 năm liên tiếp (2022, 2023), cao gấp 3,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Việt Nam được quốc tế đánh giá là một trong nhóm những quốc gia có tiềm năng phát triển kinh tế số mạnh của thế giới.

Song hành với nhiều cơ hội lớn và rõ nét, kinh tế số Việt Nam cũng đang đứng trước nhiều vấn đề và thách thức không nhỏ. Các vướng mắc từ nội tại nền kinh tế trong nước như cơ cấu kinh tế, nguồn lực công nghệ và tập quán kinh doanh cũng như các biến động bất thường từ thế giới đang tạo ra những rủi ro và tác động khó lường đến sự phát triển của khu vực này. Hiểu rõ được các cơ hội và thách thức đối với sự phát triển nền kinh tế số đang là yêu cầu cấp thiết của các cơ quan hoạch định chính sách, lãnh đạo địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu.

Chính vì vậy, hội thảo “Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến phát triển kinh tế số: cơ hội và thách thức đối với Việt Nam” là một hoạt động khoa học thiết thực và có ý nghĩa thực tiễn hiện nay, đặc biệt là thực hiện Chiến lược quốc gia về phát triển kinh tế số, xã hội số đến năm 2025 của Chính phủ.

Tôi hy vọng và tin tưởng rằng, với sự tập trung cao độ và chia sẻ thẳng thắn, Hội thảo chúng ta sẽ có được những thông tin và giải pháp khoa học vững chắc giúp thúc đẩy phát triển kinh tế số của Việt Nam”.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS. Nguyễn Đông Phong – Chủ tịch Hội đồng UEH cho biết “Sự phát triển của kinh tế số đang diễn ra mạnh mẽ và tạo ra những cơ hội cũng như thách thức không nhỏ đối với mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Sự phát triển này được thúc đẩy bởi sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ thông tin và truyền thông, sự chuyển dịch nhanh chóng của nền kinh tế thế giới từ truyền thống sang số hóa. Điều này đòi hỏi các quốc gia phải thích nghi để không chỉ tồn tại mà còn phát triển trong kỷ nguyên mới.

Việt Nam đã và đang nỗ lực không ngừng nhằm tạo lập một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của kinh tế số. Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách, chiến lược nhằm thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số, như chiến lược về chuyển đổi số quốc gia, phát triển hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin”.

Hai Tham Luận Chủ Chốt Định Hình Tư Duy Về Kinh Tế Số Việt Nam

Tham luận 1: Bối Cảnh Tác Động Đến Phát Triển Kinh Tế Số

PGS.TS. Trần Đăng Khoa – Giám đốc Chương trình Quản trị, Khoa Quản trị Kinh doanh UEH – trình bày tham luận “Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động đến phát triển kinh tế số Việt Nam: Cơ hội và thách thức”. Tham luận phân tích hai nhóm yếu tố: (1) bối cảnh quốc tế với những biến động địa chính trị, chuỗi cung ứng toàn cầu và xu hướng công nghệ; (2) nội lực trong nước bao gồm cơ cấu kinh tế, nguồn lực công nghệ, hạ tầng số và tập quán kinh doanh.

Trong năm 2023, kinh tế Việt Nam tiếp tục chịu “tác động kép” từ các yếu tố bất lợi bên ngoài và hạn chế nội tại. Đây đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có các giải pháp đột phá để kinh tế số Việt Nam đạt mục tiêu chiếm tối thiểu 20% GDP vào năm 2025 – tức là cần tăng trưởng gấp 3–4 lần so với tốc độ tăng GDP, khoảng 20–25%/năm.

PGS.TS Trần Đăng Khoa trình bày tham luận

Tham luận 2: Chuyển Đổi Số – Lộ Trình và Kinh Nghiệm Quốc Tế

Lê Thị Minh Hằng – Trưởng Khoa Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng – trình bày tham luận “Chuyển đổi số – lộ trình, năng lực, rào cản và thách thức: Kinh nghiệm thế giới và bài học cho Việt Nam”. Tham luận hệ thống hóa kinh nghiệm chuyển đổi số thành công của các quốc gia như Singapore, Hàn Quốc, Estonia; từ đó rút ra bài học thực tiễn và khuyến nghị lộ trình phù hợp với điều kiện đặc thù của Việt Nam.

Lê Thị Minh Hằng trình bày tham luận

Cơ Hội Vàng Cho Kinh Tế Số Việt Nam Trong Kỷ Nguyên Mới

Các chuyên gia tại hội thảo đồng thuận rằng kinh tế số Việt Nam đang đứng trước những cơ hội hiếm có. Thứ nhất, Việt Nam sở hữu cơ cấu dân số trẻ với tỷ lệ thâm nhập internet cao, tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế số phát triển. Thứ hai, Chính phủ đã ban hành chiến lược chuyển đổi số quốc gia với lộ trình rõ ràng và nguồn lực đầu tư hạ tầng được ưu tiên. Thứ ba, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu mở ra cơ hội để Việt Nam gia nhập chuỗi giá trị công nghệ cao.

Chính phủ đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách hỗ trợ, bao gồm

Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 06/01/2023 và Chỉ thị 03/CT-TTg ngày 27/01/2023 của Thủ tướng. Kinh tế số được xác định là một trong ba trụ cột chính trong chuyển đổi số quốc gia, bên cạnh chính phủ số và xã hội số. Đây là tín hiệu cam kết mạnh mẽ từ cấp lãnh đạo cao nhất để đảm bảo kinh tế số Việt Nam phát triển bền vững.

Thách Thức Cần Vượt Qua Để Kinh Tế Số Việt Nam Bứt Phá

Song hành với cơ hội, kinh tế số Việt Nam đang đối mặt với không ít thách thức cần được nhìn nhận thẳng thắn. Về hạ tầng số, chất lượng kết nối tại nhiều địa phương còn chưa đồng đều, đặc biệt ở khu vực nông thôn và miền núi. Về nguồn nhân lực, thiếu hụt lực lượng lao động chất lượng cao trong lĩnh vực công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu vẫn là bài toán chưa có lời giải toàn diện.

Về thể chế và pháp lý, hành lang pháp lý cho kinh tế số chưa theo kịp tốc độ đổi mới sáng tạo, tạo ra khoảng trống quản trị trong các lĩnh vực như fintech, thương mại điện tử xuyên biên giới và tài sản số. Ngoài ra, tập quán kinh doanh truyền thống và mức độ sẵn sàng số hóa của doanh nghiệp – đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ – còn hạn chế, cần có chương trình hỗ trợ chuyển đổi số có trọng điểm.

Từ đó, đại biểu tham dự Hội thảo hiểu rõ hơn về bối cảnh quốc tế và trong nước hiện nay, phát triển kinh tế số đang đối diện với nhiều cơ hội và thách thức. Các yếu tố bất lợi bên ngoài, cùng với những hạn chế nội bộ kéo dài, đã tạo ra một môi trường kinh doanh khó khăn và biến động. Trong năm 2023, kinh tế Việt Nam tiếp tục chịu “tác động kép” từ những yếu tố này. Nhận thức được những thách thức này, Chính phủ đã đưa ra các chính sách và giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. Điều này bao gồm việc triển khai Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 06/01/2023 và Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội. Thêm vào đó, Chỉ thị 03/CT-TTg ngày 27/01/2023 của Thủ tướng Chính phủ đã đề ra các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Ngoài ra, phát triển kinh tế số còn đóng vai trò quan trọng và là một trong ba trụ cột chính của chuyển đổi số quốc gia. Để đạt được mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 20% vào năm 2025, cần phải tăng trưởng gấp 3–4 lần so với tăng trưởng GDP, tức là khoảng 20–25% mỗi năm. Điều này đặt ra những nhiệm vụ khó khăn và đòi hỏi các giải pháp đột phá mới để đạt được.

Định Hướng Chính Sách Từ Góc Nhìn Nghiên Cứu Của UEH

Từ góc nhìn nghiên cứu chuyên sâu, Viện Nghiên cứu Kinh doanh UEH (IBR) nhấn mạnh ba nhóm giải pháp ưu tiên để thúc đẩy kinh tế số Việt Nam phát triển bền vững. Một là hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý, đặc biệt cần có cơ chế sandbox cho đổi mới sáng tạo. Hai là tăng cường đầu tư hạ tầng số theo hướng phổ cập và đồng đều giữa các vùng. Ba là phát triển nguồn nhân lực số thông qua cải cách chương trình đào tạo đại học và đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế số.

Hội thảo kết thúc thành công với kỳ vọng trở thành diễn đàn học thuật thường niên, nơi các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, lãnh đạo địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cùng chia sẻ, phản biện những vấn đề cốt lõi của kinh tế số Việt Nam. Phát triển kinh tế số không chỉ là mục tiêu tăng trưởng GDP mà còn là chiến lược căn bản để Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình, gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên số.

Tin bài: Viện Nghiên cứu Kinh doanh – UEH IBR