Chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là lợi thế cạnh tranh trong nền kinh tế toàn cầu

Việc Việt Nam chính thức đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) và phát triển nền kinh tế xanh. Không chỉ là một công cụ quản lý phát thải, sàn giao dịch carbon còn mở ra một cơ chế thị trường mới, tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại Hội thảo “Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc?”, do Báo Thanh Niên tổ chức, GS.TS. Võ Xuân Vinh – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (IBR), Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) – đã chia sẻ nhiều quan điểm về vai trò của thị trường carbon trong chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam.

Đặc biệt, những nhận định và đề xuất chuyên sâu này chính là kết quả đúc kết từ định hướng nghiên cứu trọng điểm của Viện Nghiên cứu Kinh doanh. Hiện nay, Viện đang tập trung nguồn lực nghiên cứu vào các lĩnh vực cấp thiết mang tính thời đại như chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Các kết quả nghiên cứu của Viện không chỉ mang ý nghĩa hàn lâm mà còn tạo ra ảnh hưởng tích cực đến xã hội, góp phần giải quyết các bài toán kinh tế thực tiễn và trực tiếp tham vấn, thiết lập chính sách phát triển bền vững cho quốc gia.

GS.TS. Võ Xuân Vinh

Sàn giao dịch carbon – Bước chuyển từ chính sách sang hành động

Theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, Việt Nam đã có quá trình chuẩn bị tương đối bài bản về mặt thể chế để đưa sàn giao dịch carbon vào vận hành. Từ việc xây dựng khung pháp lý, phân bổ hạn ngạch phát thải cho các ngành có lượng phát thải lớn đến việc thiết lập cơ chế giao dịch, những nền tảng quan trọng cho thị trường carbon đã dần được hoàn thiện.

Ông cho rằng việc hình thành sàn giao dịch carbon là bước chuyển quan trọng từ định hướng chính sách sang triển khai thực tiễn. Cơ chế giao dịch dựa trên nguyên tắc thị trường sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp có lượng phát thải thấp chuyển nhượng phần hạn ngạch dư thừa, trong khi các doanh nghiệp phát thải vượt mức được phân bổ sẽ phải mua bổ sung hạn ngạch để đáp ứng quy định. Cơ chế này không chỉ bảo đảm mục tiêu giảm phát thải mà còn thúc đẩy phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn trong nền kinh tế.

Tạo động lực tài chính cho quá trình chuyển đổi xanh

Một trong những giá trị lớn nhất của sàn giao dịch carbon, theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, là tạo ra động lực kinh tế để doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ sạch.

Thay vì coi giảm phát thải là một khoản chi phí bắt buộc, doanh nghiệp có thể nhìn nhận đây là cơ hội nâng cao hiệu quả sản xuất, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và tạo ra giá trị kinh tế từ việc cắt giảm phát thải. Những doanh nghiệp đầu tư sớm vào công nghệ xanh sẽ có lợi thế khi tham gia thị trường carbon thông qua việc bán hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon, đồng thời giảm áp lực chi phí trong tương lai.

Theo ông, cơ chế thị trường sẽ khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ theo hướng giảm tiêu hao nguyên liệu, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Đây chính là nền tảng để xây dựng một mô hình tăng trưởng bền vững và có khả năng thích ứng trước các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam

GS.TS. Võ Xuân Vinh cũng nhấn mạnh rằng chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là yêu cầu về môi trường mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, nhiều thị trường xuất khẩu và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đang đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Nếu doanh nghiệp không kịp thời chuyển đổi, hàng hóa Việt Nam có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh và gặp nhiều rào cản khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ngược lại, việc giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh sẽ giúp sản phẩm Việt Nam gia tăng giá trị, mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường quốc tế và củng cố vị thế trong nền kinh tế toàn cầu.

Thị trường carbon – Công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, sàn giao dịch carbon không chỉ là nơi diễn ra hoạt động mua bán hạn ngạch phát thải mà còn là một công cụ chính sách tạo động lực đổi mới sáng tạo.

Khi phát thải carbon được định giá thông qua cơ chế thị trường, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, cải tiến quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ sạch và xây dựng các mô hình kinh doanh bền vững. Đây là quá trình chuyển đổi từ tăng trưởng dựa trên khai thác tài nguyên sang tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đồng thời, thị trường carbon cũng góp phần thu hút các dòng vốn xanh, thúc đẩy đầu tư vào các dự án giảm phát thải và tạo nền tảng để Việt Nam hội nhập sâu hơn với thị trường carbon quốc tế trong tương lai.

Hướng tới một nền kinh tế xanh và phát triển bền vững

Theo GS.TS. Võ Xuân Vinh, việc vận hành sàn giao dịch carbon không phải là đích đến mà là điểm khởi đầu cho một quá trình chuyển đổi dài hạn của nền kinh tế.

Để thị trường carbon phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong quản lý và kiểm kê phát thải, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường nhận thức về kinh tế carbon trong cộng đồng doanh nghiệp.

Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển, nơi mục tiêu bảo vệ môi trường được gắn kết chặt chẽ với đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, mở rộng thị trường và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.

Với những nền tảng pháp lý đang được hoàn thiện cùng sự tham gia ngày càng chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, thị trường carbon được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy Việt Nam chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và hội nhập hiệu quả với nền kinh tế toàn cầu.

Xem thêm về tin tức trên Báo Thanh Niên: https://thanhnien.vn/van-hanh-san-giao-dich-carbon-don-bay-tang-toc-kinh-te-xanh-185260628211203406.htm

Tin bài: Phương Thảo – Viện Nghiên cứu kinh doanh